مينجق

بازار تبريز چنان عريض و طويل و چنان ريشه دار است كه فرهنگ و ذهنيت مردم تبريز را قرن هاست كه تحت تاثير قرار داده.  در جایی چند سطری از سفرنامه ی ابن بطوطه در مورد بازار تبریز می خواندم. گویی حال و هوای اکنون تبریز را مجسم کرده بود نه ۷۰۰ سال پیش را!

چندی است که عده اي  مي كوشند  تا با "ادبيات فيلمفارسي" مردم تبريز را به هيجان بياورند و احیانا همراه وهمدل  خود سازند.  البته توفيق چنداني در این کار  به دست نياورده اند و گمان نمي کنم كه در آينده هم با اين شيوه  موفق شوند. به خصوص كه نسل  جديد تبريز با فيلمفارسي ميانه ي چندانی ندارد و اصولا با آن بیگانه است! از طرف دیگر نسل قدیمی تر تبریز- با این که با فضا و ارزش ها و ادبیات  فیلمفارسی ناآشنا نیست-آن قدر حسابگر و آینده نگر است که هیجانی و جو زده عمل نمی کند. 

کاری به هدف و انگیزه ی آن عده ندارم اما در هرتلاش وفعالیتی اگر از همان اول مذاكره ي منطقي  بشود و روشن  شود  طرفين قراراست چه به دست بياورندو چه تضميني هست كه وعده ها عملي شوند، مذاكرات به نتيجه ي بهتري مي توانند برسند. کسانی که قصد به هیجان آوردن داشته اند کمابیش همین جواب را از همشهرهای جا افتاده تر من-که بین نسل جوان تر هم نفوذ کلام دارند- شنیده اند. اما خود چنان در هیجان بوده اند که به دقت گوش نکرده اند و به مفهوم سخن اهمیت نداده اندو براساس پیش داوری های نادرست خود برداشتی کرده اند و رد شده اند. اتفاقا جا افتاده ترها اکثراخیلی با متانت  و شیوا هم سخن گفته اند  اما پیش داوری ها و کلیشه های ذهنی غیر منطبق با واقعیت مانع از شنیده شدن و درک شدن گشته اند.

اين را هم در نظر داشته باشيد كه يك ذهنيت حسابگر بازاري هميشه آماده ي مذاكره است. قهر و كينه  در اين ميان جايي ندارد. آن چه که توسط برخی به قهر تعبیر می شود در واقع نگاه سنجشگر یک بازرگان پخته و باتجربه و سرد و گرم چشیده است به طرف حسابی که -به زعم وی - خودش و یا پدرش ویا پدربزرگش ویا پدر پدر بزرگش یا حتی پدربزرگ پدر بزرگش (به لحاظ عقبه ی فکر ومعنوی نه لزوما جد ژنتیکی)کارنامه ی چندان درخشانی در وفا به قول و قرار نداشته است. مردمانی که خاندانی (بر اساس "کیملر دن دی؟") می اندیشند  حساب بی وفایی پدربزرگ پدر بزرگ را از خود شخص جدا نمی کنند.  ادبیات هیجان انگیز فیلمفارسی کمک چندانی به اعتماد سازی نمی کند.

مستند بالا  در مورد معماري و تاريخ بازار تبريز است. يك نگاه اجمالي به نهاد عريض و طويل و ريشه دار  بازار تبريز-با کارآیی چشمگیرش و توانایی درخور ستایشش در تطبیق دادن خود با زمان علی رغم حفظ اصالت و هویتش- شايد گوشه هایی از هژمونی فرهنگی بازار را در فرهنگ مردم تبریز بنمایاند. پیشنهاد می کنم این مستند ۵ دقیقه ای را ببینید. هم تصاویر زیبایی دارد و هم از زاویه ای دیگر نشان می دهد که چگونه اتفاقات صدسال پیش هنوز در بین مردم کوچه بازار آن شهر بازگو می شود. توگویی که همین دیروز اتفاق افتاده!  پیوستگی نسل اندر نسلی هم-که در بالا به آن اشاره کردم در همین مستند ۵ دقیقه ای نمایان می شود.

تشکر می کنم از شخصی که این لینک را به من فرستاد.

منبع عکس: سایت سازمان میراث فرهنگی آذربایجان شرقی. عکس هاي زیبای دیگری نیز این سایت دارد.